Tản văn
Ngày xưa, cứ mỗi dịp Tết Đoan Ngọ mùng 5 tháng 5, chúng tôi lại được bà ngoại cho về quê từ chiều hôm trước. Để rồi hôm sau, tất cả lại háo hức chờ đợi khoảnh khắc thiêng liêng nhất: đúng giờ Ngọ. Khi mặt trời đứng bóng, ánh nắng vàng rực rỡ trải dài khắp đường thôn ngõ xóm, nhuộm thắm những triền đê và dòng sông Hồng nao nao một dòng xuôi. Lúc ấy, bà cháu cùng các anh chị em trong họ lại ríu rít dắt tay nhau ra vườn hái lá vối, nụ vối.
Truyện ngắn -
Hoàng Xuân Họa
Cả cơ quan nhốn nháo khi nghe tin ông Tiết - biệt danh “Tiết Canh Ngan” sắp về thăm huyện nhà. Từ quân đến cán, ai nấy đều lo sốt vó bởi lời đồn thổi đại loại: Hễ nơi nào đón tiếp ông thiếu chu đáo, kém hoành tráng, y như rằng sau đó sẽ bị ông cho “lên bờ xuống ruộng”. Nhẹ thì chuẩn bị hứng một “trận mưa” văn bản yêu cầu báo cáo khẩn, toàn những số liệu từ thời “chống Mỹ, đánh Tàu” xa lắc xa lơ mà hạn nộp lại là... ngay sáng ngày mai. Nặng thì ông phái ngay đoàn thanh tra tới “nằm ì ăn vạ”, ngày đêm rà soát từng tờ hóa đơn tiếp khách, hoặc bắt giải trình chi tiết từng mét khối rác thải tồn đọng ngoài bờ sông Mỹ Cọ. Thâm thúy hơn, đôi khi ông chỉ cần bâng quơ chỉ đạo huyện thực hiện một dự án thí điểm “bất khả thi” nào đó, kèm theo lời dặn hờ hững: “Kinh phí thì... cứ vay vốn ngân hàng mà làm trước đi đã!”. Không làm thì coi chừng, mà làm thì cái bẫy nợ xấu treo lơ lửng trên đầu.
ME TÂY TƯ HỒNG - NGƯỜI PHÁ HOÀNG
THÀNH THĂNG LONG
(Chuyện cũ viết lại)
Tư Hồng, tên thật là Trần Thị Lan, sinh năm 1868 tại Hà Nam và mất sau năm 1921. Xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo và mồ côi mẹ sớm, cuộc đời bà trải qua nhiều biến cố chìm nổi. Năm 17 tuổi, do cha mắc nợ, bà bị ép gả cho một lý trưởng già làm vợ lẽ. Với tính cách mạnh mẽ, không cam chịu số phận, bà bỏ trốn ra Nam Định làm thuê rồi kết hôn với một người bán bún xáo trâu. Hai người chung sống được 2 năm nhưng không có con.
Bình luận lại chùm thơ Haiku của Hoàng Xuân Họa
Chùm thơ Haiku (2008) của Hoàng Xuân Họa là một sự thể nghiệm cấu trúc Haiku Nhật Bản (nhịp ngắn, ghi lại khoảnh khắc) nhưng được thổi hồn vào địa danh và tư duy ngôn ngữ thuần Việt. Tác giả không sao chép máy móc thể thơ Haiku Nhật, mà dùng chính đặc tính đơn âm, đa thanh của tiếng Việt để tạo ra những bài thơ cô đọng nhưng đầy nhạc tính và chiều sâu triết lý và ý nghĩa.
PHẦN TRẢ
LỜI PHẢN BIỆN CỦA CHATGPT (AI) VỀ 5 BÀI HAKU
Bài 2
Để phản biện lại những đánh giá của ChatGPT một cách sắc bén, chúng ta sẽ tập trung vào sự thiếu sót của AI khi áp đặt tư duy ngôn ngữ đa âm (tiếng Nhật) vào cấu trúc thơ đơn âm (tiếng Việt), đồng thời chỉ ra việc AI không hiểu được dụng ý nghệ thuật bản địa của tác giả Hoàng Xuân Họa.
1.
Em hẹn chờ Cống Vọng
tôi lạc
đường sang tận Mới Mơ
vẫn Bạch Mai đến giờ
HOẠT KẾ
TRUYỆN
Hoàng Xuân Họa
Sau cuộc hôn nhân đổ vỡ với hai đứa con “đủ nếp đủ tẻ”, Tuệ Nghi vẫn đau đáu khi chẳng thấy chút trí thông minh nào phát lộ ở hai đứa nhỏ. Dù chồng cũ là dân buôn bán lọc lõi, gia đình lại khá giả, nhưng bọn trẻ cứ mãi “ù ù cạc cạc”, đến bảng chữ cái tiếng Anh cũng học trước quên sau. Tin rằng cái gen “lỗi” từ nhà nội chính là rào cản, nàng quyết tâm phải thay đổi chiến thuật cho tương lai. Thế là Tuệ Nghi bắt đầu công cuộc kén chồng lần hai với mục tiêu tối thượng: tìm bằng được một “cây trí tuệ” để cải tạo nòi giống.
Những bài và câu thơ tài hoa.
(Trích ghi chép sổ tay)
- Áo chàng đỏ tựa ráng pha
Ngựa chàng sắc trắng như là tuyết in
(Đoàn Thị Điểm)
(1705- 1748)
- Tuyết in sắc ngựa câu giòn
Cỏ pha màu áo nhuộm non da trời.
( Nguyễn Du)
(1765- 1820)
Trích những lời bàn về
việc làm thơ của người xưa:
1.
Phạm Đình Hổ (1768 - 1839):
“Những kẻ chuộng công danh bây giờ thì chỉ theo đòi hóng gió, lặt lấy những chữ
bã mía của tiền nhân, tập làm cái thứ văn chương hoa hoét...”
2.
Lê Hữu Trác (1720 - 1790):
“Thơ cốt ở ý; ý có sâu xa thơ mới hay. Phải làm cho người đọc phải suy nghĩ...
thì thơ mới hay. Không phải bất cứ điều gì cũng phải nói ra bằng lời. Như thế
mới là thơ có giá trị.”
Phần II
Phụ lục
Về thể thơ Haiku
Haiku: là một thể thơ có xuất xứ từ Nhật Bản, được truyền sang Trung Hoa và một số nước phương Tây như Anh, Pháp, Mỹ... Thơ Haiku tiếng Nhật thường là một dòng với khoảng 17 âm tiết. Khi phiên âm sang Latinh, được tách thành 3 dòng: dòng đầu 5 tiếng, dòng thứ hai 7 tiếng và dòng thứ ba 5 tiếng (5-7-5); tuy nhiên, số chữ trong một bài cũng không bị hạn chế quá khắt khe, tùy vào cảm xúc của người làm thơ.
31. Về Thơ Bậc Thang
Đúng như tên gọi, cấu trúc “bậc thang” tạo ra hiệu ứng thị giác mạnh mẽ. Đây không đơn thuần là cách ngắt dòng ngẫu nhiên mà là sự điều hướng hình ảnh. Khi đọc, mắt chúng ta buộc phải “bước” từng bậc, tạo ra những khoảng lặng cần thiết để nhấn mạnh vào từng từ, từng ý, từ đó tăng cường sức mạnh biểu đạt.
30. Thơ xướng họa (phần này chỉ giới thiệu những điểm chính):
Trong lúc trà dư tửu hậu, khi hứng thú, người làm thơ xướng lên bài tứ tuyệt, bài thất ngôn bát cú hoặc một bài theo thể thơ khác, rồi mời bạn thơ họa lại ngay bên mâm tiệc cho cuộc rượu thêm vui, thêm đậm đà ý vị. Thơ xướng họa thường lấy một sự kiện nào đó làm đề tài, cũng có khi vì đọc một bài thơ của bạn bè thấy tâm đắc mà đem họa lại.
29. Thơ tự do: Khi mới xuất hiện, có người chê là “thơ buông”. Thơ tự do thuộc dòng thơ Mới (1932 - 1945). Trước đó, thi sĩ Tản Đà từng cách tân trong một số bài thơ của mình theo lối thơ tự do (thơ Mới), như bài: “Cảm thu - Tiễn thu”. Ngay dưới đầu đề bài thơ, Tản Đà ghi: “Tháng chín năm Canh Thân - 1920”.
28. Thể Phú:
Phú hành văn khác với thơ. Phú có 2 thể: cổ phú
và Đường phú.
1). Cổ phú: Có vần và không đối nhau, như một bài ca dài hay là bài văn xuôi có vần
không đối nhau, không hành xích gì rối rắm.
2). Đường phú: Đường phú có vần và đối nhau. Cách gieo vần cũng như thơ, có cả hạn vận
và phóng vận. Mở đầu bái phú là hai câu, mỗi câu 4 tiếng theo lối bình đối:
“Vườn hoa rắc
gấm
Giặng liễu buông mành”
Hai câu mỗi câu 4 tiếng đối nhau gọi là bát tứ. Hai câu đối nhau mỗi câu 5 tiếng trở lên gọi là song quan (hai câu cửa), hai câu làm một vế trên đối với hai câu vế dước gọi là cách cú (cách một câu mới đối). Ba bốn câu làm một vế trên, đối với dưới cũng ba bốn câu, gọi là hạc tất (gối đầu con hạc).
Bìa 1 XB 2004
23. Thể thơ
Yết Hậu:
Yết hậu: là tiếng cuối của bài thơ bao giờ cũng như một tiếng kêu, tạo sự bất
ngờ. Thơ Yết Hậu thường làm để mua vui, giải tỏa nỗi buồn, hoặc để giễu cợt,
châm biếm.
Ví dụ:
“Sống ở dương gian đánh chén nhè,
Chết xuống âm phủ cắp kè kè.
Diêm Vương phán hỏi rằng: chi đó?
Be!”.
(Phạm Thái, 1776–1813)
Trang xi nhê
22. Thể thơ Tứ tuyệt:
Đúng ra tên gọi trong thi pháp Trung Hoa là thơ Tuyệt
cú (ngắt lấy 4 câu từ bài Đường luật). Tên gọi Tứ
tuyệt phổ biến tại Việt Nam do nhà văn hóa Phan Kế Bính viết trong cuốn Hán Việt văn khảo. Khái niệm này dễ hiểu hơn nên đã đi vào
tâm thức người làm thơ và người thưởng thức thơ Việt Nam.
Điều thi vị nhất của thể thơ này chính là sự linh hoạt trong đối liên. Dù chỉ có 20 câu hoặc 28 chữ, nhưng nếu người làm thơ biết cách tận dụng cấu trúc Khai - Thừa - Chuyển - Hợp, bài thơ sẽ tạo ra một sức nén cảm xúc rất lớn, đặc biệt là ở câu “Chuyển” (câu 3) trước khi kết thúc trọn vẹn ở câu “Hợp”.
