Tản văn
Câu tục ngữ “Tốt đẹp phô ra, xấu xa đậy lại” từ lâu đã đúc kết một nét tâm lý thâm căn cố đế của người Việt: trưng trổ sự lộng lẫy ra ngoài để giữ thể diện, và giấu nhẹm điều nhem nhuốc vào bóng tối để bưng bít khuyết điểm. Thói quen ấy, khi bước vào xã hội hiện đại, đã biến tướng thành căn bệnh mà thành ngữ Trung Hoa gọi là “fěn shì tài píng” (Phấn sức thái bình) - một kiểu tư duy tô hồng thực tế, dùng sự bình yên giả tạo để che lấp những rạn nứt bên trong.
Nỗi oan khuất của bà Nguyễn Thị Năm (Cát Hanh Long)
Lịch sử cải cách ruộng đất thế kỷ XX trên thế giới từng chứng kiến những bi kịch đầy đau thương mang tính hệ thống. Khởi đầu là chiến dịch “bài trừ phú nông” (kulak) giai đoạn 1929 - 1933 tại Liên Xô, dẫn đến việc nhà kinh tế học nông nghiệp lỗi lạc Aleksandr Chayanov (*) bị thanh trừng vào năm 1937, và chỉ một năm sau là cái chết của người đồng nghiệp Nikolai Kondratiev (**). Mười năm sau, kịch bản ấy lặp lại bên kia biên giới khi Ngưu Hữu Lan (***) - một điền chủ, phú thương yêu nước tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc - qua đời trong u uất vào năm 1947 do phong trào đấu tố cực đoan. Đúng 6 năm sau, tại Việt Nam, một tấn bi kịch tương tự đã vận vào số phận của bà Nguyễn Thị Năm (1906 - 1953).
Tản văn
Ngày xưa, cứ mỗi dịp Tết Đoan Ngọ mùng 5 tháng 5, chúng tôi lại được bà ngoại cho về quê từ chiều hôm trước. Để rồi hôm sau, tất cả lại háo hức chờ đợi khoảnh khắc thiêng liêng nhất: đúng giờ Ngọ. Khi mặt trời đứng bóng, ánh nắng vàng rực rỡ trải dài khắp đường thôn ngõ xóm, nhuộm thắm những triền đê và dòng sông Hồng nao nao một dòng xuôi. Lúc ấy, bà cháu cùng các anh chị em trong họ lại ríu rít dắt tay nhau ra vườn hái lá vối, nụ vối.
Truyện ngắn -
Hoàng Xuân Họa
Cả cơ quan nhốn nháo khi nghe tin ông Tiết - biệt danh “Tiết Canh Ngan” sắp về thăm huyện nhà. Từ quân đến cán, ai nấy đều lo sốt vó bởi lời đồn thổi đại loại: Hễ nơi nào đón tiếp ông thiếu chu đáo, kém hoành tráng, y như rằng sau đó sẽ bị ông cho “lên bờ xuống ruộng”. Nhẹ thì chuẩn bị hứng một “trận mưa” văn bản yêu cầu báo cáo khẩn, toàn những số liệu từ thời “chống Mỹ, đánh Tàu” xa lắc xa lơ mà hạn nộp lại là... ngay sáng ngày mai. Nặng thì ông phái ngay đoàn thanh tra tới “nằm ì ăn vạ”, ngày đêm rà soát từng tờ hóa đơn tiếp khách, hoặc bắt giải trình chi tiết từng mét khối rác thải tồn đọng ngoài bờ sông Mỹ Cọ. Thâm thúy hơn, đôi khi ông chỉ cần bâng quơ chỉ đạo huyện thực hiện một dự án thí điểm “bất khả thi” nào đó, kèm theo lời dặn hờ hững: “Kinh phí thì... cứ vay vốn ngân hàng mà làm trước đi đã!”. Không làm thì coi chừng, mà làm thì cái bẫy nợ xấu treo lơ lửng trên đầu.
ME TÂY TƯ HỒNG - NGƯỜI PHÁ HOÀNG
THÀNH THĂNG LONG
(Chuyện cũ viết lại)
Tư Hồng, tên thật là Trần Thị Lan, sinh năm 1868 tại Hà Nam và mất sau năm 1921. Xuất thân trong một gia đình nông dân nghèo và mồ côi mẹ sớm, cuộc đời bà trải qua nhiều biến cố chìm nổi. Năm 17 tuổi, do cha mắc nợ, bà bị ép gả cho một lý trưởng già làm vợ lẽ. Với tính cách mạnh mẽ, không cam chịu số phận, bà bỏ trốn ra Nam Định làm thuê rồi kết hôn với một người bán bún xáo trâu. Hai người chung sống được 2 năm nhưng không có con.
Bình luận lại chùm thơ Haiku của Hoàng Xuân Họa
Chùm thơ Haiku (2008) của Hoàng Xuân Họa là một sự thể nghiệm cấu trúc Haiku Nhật Bản (nhịp ngắn, ghi lại khoảnh khắc) nhưng được thổi hồn vào địa danh và tư duy ngôn ngữ thuần Việt. Tác giả không sao chép máy móc thể thơ Haiku Nhật, mà dùng chính đặc tính đơn âm, đa thanh của tiếng Việt để tạo ra những bài thơ cô đọng nhưng đầy nhạc tính và chiều sâu triết lý và ý nghĩa.
PHẦN TRẢ
LỜI PHẢN BIỆN CỦA CHATGPT (AI) VỀ 5 BÀI HAKU
Bài 2
Để phản biện lại những đánh giá của ChatGPT một cách sắc bén, chúng ta sẽ tập trung vào sự thiếu sót của AI khi áp đặt tư duy ngôn ngữ đa âm (tiếng Nhật) vào cấu trúc thơ đơn âm (tiếng Việt), đồng thời chỉ ra việc AI không hiểu được dụng ý nghệ thuật bản địa của tác giả Hoàng Xuân Họa.
