Nhật kí Sài Gòn 2
Có những ngày thành phố chợt nắng chợt mưa, người ta chợt nhận ra Sài Gòn không chỉ có những ồn ã ngược xuôi, những tòa nhà chạm mây hay nhịp sống vội vã đến nghẹt thở. Bản sắc của mảnh đất này, đôi khi lại trầm mặc nấp dưới những mái hiên tôn cũ kĩ, trong những làn khói lam nghi ngút chiều tà và hiện hình rõ mồn một qua thứ ngôn ngữ không lời nhưng chạm thấu cảm xúc, đó là ẩm thực. Người Sài Gòn ăn uống như chính tính cách của họ - phóng khoáng, dung dị, không chuộng sự cầu kì kiểu cách nhưng lại đầy sự tinh tế trong cách phối hợp thành kết vị đầy phong phú.
Nếu ai đó
hỏi chúng tôi về thanh âm thân thuộc nhất của những buổi sớm mai Sài Gòn, tôi
sẽ không ngần ngại nói về tiếng lách cách của những chiếc kẹp gắp sườn trên vỉa
hè khói tỏa. Cơm tấm từ bao đời nay đã vượt qua ranh giới của một món ăn, để
trở thành một phần hơi thở của nhịp sống thị thành. Người ta có thể tìm thấy
một Sài Gòn rất “đời” tại những góc quán lâu năm như Cơm tấm Ba Ghiền, nơi miếng
sườn to bản nướng mật ong thơm phức che kín cả đĩa cơm như cái cách thành phố
này ôm trọn lấy những phận người xa xứ. Hay một chiều muộn ghé quán Cơm Tấm Ba
Há bên hông Quận 8, để chứng kiến cái hối hả, nhanh lẹ của một đô thị qua những
lát chả trứng muối vàng rực, béo ngậy vừa dọn ra đã hết vèo. Rồi đôi lúc, giữa
dòng đời bận rộn, chúng tôi lại thèm một khoảng lặng, hòa mình vào không gian
của Cơm Niêu Thiên Lý, lắng nghe tiếng thìa lách cách chạm vào thành niêu
đất nhỏ để tìm nhớ về lớp cháy vàng giòn rụm của niêu cơm mẹ nấu thuở nào.
Nhưng có lẽ,
cái tình của Sài Gòn chỉ thực sự nồng đượm khi những cơn mưa giông bất chợt ập
xuống lòng phố thị. Mưa Sài Gòn đến nhanh và đi cũng vội, để lại những mặt
đường loang loáng ánh đèn và một cái se lạnh thèm hơi ấm. Ấy là lúc lại muốn
bước vào quán Bà Huyện thưởng thức nồi lẩu cá kèo với lá giang, lá
đắng. Giữa làn khói nghi ngút, điều làm người ta mê đắm nhất không phải là những
xiên cá kèo ngọt thịt béo béo bùi bùi, mà lại là chén nước mắm me sền sệt đặt
khiêm nhường bên cạnh. Thứ nước chấm mang màu nâu óng của mật me chín, quyện
cùng tỏi ớt băm nhuyễn và vị ngọt dịu của đường thốt nốt. Cầm chú cá kèo xiên
que tre nướng nóng hổi chấm ngập vào
lòng chén nước chấm, cái chua, cay, mặn, ngọt lập tức khóa chặt vị tanh, đẩy
cái vị béo bùi của thịt cá, vị đắng nhẹ của gan cá lên thành một cao trào
vị giác. Nó giống như một cái ôm ấm áp, xoa dịu cái lạnh lẽo của buổi chiều mưa
tan tầm bơ vơ giữa phố.
Để rồi, khi
đã đi qua cái ngọt ngào của mắm me bên nồi lẩu cá kèo, người sành điệu lại
muốn dành cho mình một lối về sâu lắng hơn cùng nồi lẩu mắm nồng nàn. Sức hút
của lẩu mắm không chỉ nằm ở hương vị mắm cá linh, món mắm cá đậm đà hương vị miền tây Nam bộ cổ
truyền tại những quán lẩu mắm lâu đời, mà là ở cả rổ rau đồng nội nhiều
loại đi kèm. Giữa sắc vàng của bông điên điển, sắc tím của bông súng cùng
các loại rau thơm, thứ hấp dẫn người ta hơn cả là cọng rau đắng nhỏ nhoi.
Nhúng ngập ngọn rau vào nồi nước lẩu sóng sánh cùng thịt ba rọi, tôm, mực sau
đó đưa lên miệng, vị đắng gắt ban đầu như một thử thách cho lòng kiên nhẫn.
Nhưng kì diệu thay, ngay sau cái đắng gắt nhằn nhặn ấy, một vị ngọt thanh có
hậu, mát lịm lập tức đọng lại nơi cuống họng. Người Sài Gòn ăn lẩu mắm là để
thưởng thức cái triết lí “khổ tận cam lai” đầy thú vị ấy. Vị đắng không hề phá
hỏng món ăn, ngược lại, nó là nét gạch nối hoàn hảo để người ta thấu hiểu và
trân trọng hơn cái ngọt ngào quí giá phía sau – giống như con người nơi đây,
đi qua bao giông bão cuộc đời vẫn giữ được vẹn nguyên nụ cười nồng hậu.
Sài Gòn là
thế, một thành phố chẳng bao giờ để ai bị bỏ lại phía sau với chiếc bụng đói.
Từ đĩa cơm tấm vỉa hè khói bụi cho đến những nồi lẩu đậm đà hương vị Nam bộ
khuất trong hẻm nhỏ, tất cả đều in dấu những tâm hồn rộng mở đậm chất Sài
thành, sẵn sàng bao dung và vỗ về mọi vui buồn của những vị khách lữ hành yêu
mến mảnh đất Sài Gòn lắm mưa nhiều nắng.
12/9/2026
HXH
