Mai An Nguyễn Anh Tuấn
Một người bạn làm thơ nhỏ tai tôi: “Này, hình như lão Hoàng Xuân Họa cũng viết cả tiểu thuyết đấy!” Tôi không tin, bèn hỏi ông trong một cuộc giao lưu của Bích câu thi quán. Ông gãi đầu gãi tai vẻ cả thẹn, từ chối khéo, nhưng chắc là thấy rõ sự chân thành của tôi, ông mới thập thò đưa tôi đọc bản thảo tiểu thuyết đầu tay trước khi đưa nhà xuất bản để xin giấy phép in - cái giấy phép mà theo ông kể thì đáng lẽ phải có từ năm 2006, năm ông viết xong “Chuyện cõi Trời - cõi Âm”! Ấn tượng về bản thảo này mạnh đến độ khiến tôi, một kẻ tay trái với văn chương có đủ sự liều mạng cần thiết để có thể viết được mấy dòng này đặng mong được tri âm dù chỉ chút ít với người viết...
Thú
thực là, trước mấy trăm trang bản thảo đánh máy trang đôi khổ A4 (mà tác giả đã
sắp trước cho nhà in), tôi rất e ngại, và hoảng sợ nữa... Không hiểu ông bạn
lớn tuổi đáng yêu của mình đánh vật với anh “lực sĩ tiểu thuyết” ra sao đây?
Bởi nếu đọc thơ Hoàng Xuân Họa, một giọng thơ vừa thủ thỉ vừa rình lúc người ta
không chú ý liền bất ngờ xiên vào những triết lý tưởng vu vơ song thâm thúy, và
khi tiếp xúc với ông, trong dáng vẻ một nhà giáo về hưu cù lần hoặc một ông
tuyên huấn nhạt nhẽo, thì không ai có thể nghĩ rằng: ông cũng là một cây bút
văn xuôi khá “đáo để”!
Suốt
hai chục trang đầu, thông qua giấc mơ, người đọc đã “bị” tác giả cho uống thuốc
mê từ sự nuối tiếc và nhục cảm chân thực về cái cuộc tình bất thành trong quá
khứ của nhân vật xưng Tôi và cô gái tên Huệ giữa chiến hào, để làm đòn bẩy thôi
thúc những ai đã trót đọc ông đến lúc ấy phải theo hai nhân vật “đi cùng trời
cuối đất”- trong tác phẩm là xuống hết thập điện Diêm phủ và lên đến cả vùng
thiên giới của Ngọc Hoàng, Vương Mẫu. Và tác giả đã không đánh lừa độc giả khi
ông tuyên bố: “Nhưng đời luôn có những sự
trớ trêu của nó, ta muốn thế này con tạo lại vần xoay ra thế khác để mua vui
trên cõi tạo hoá, để hành hạ kiếp người.” Sự trớ trêu của số phận, những
chuyện mua vui mà khiến ta chảy máu mắt, những cuộc hành hạ kiếp người đến lạnh
xương sống... những điều đó đã được chi tiết hóa, tiểu thuyết hóa một cách dày
công và khá tương xứng với tầm vóc tư tưởng - xã hội mà một tác phẩm văn xuôi
tự sự hiện đại cần phải đạt tới! Dường như toàn bộ quan sát trải nghiệm của một
đời quân ngũ và những năm tháng lăn lộn qua thời bao cấp, thời mở cửa... cùng
bao ẩn ức tâm lý đã được tác giả đào bới, nhào nặn, mài rũa để rồi tác phẩm sẽ
cựa quậy những con người hoặc những hình nhân đủ dáng vẻ, trong nhiều tình
huống bi hài, kiểu một thứ “Hội chợ phù hoa” của nhà văn Anh Thackơrây. Cái hình
thức mượn giấc mơ để dễ dàng “tiêu dao”” tới một thế giới khác kỳ ảo nhằm thâm
nhập sâu hơn, tự nhiên hơn, có sức thuyết phục hơn về hiện thực đời sống chẳng
phải là điều mới mẻ gì trong văn học nghệ thuật Đông Tây - Kim Cổ. Những giấc
mộng của Trang Chu ở “Nam Hoa kinh”, chín vòng Luyện ngục dưới Địa phủ của thi
hào Ý Đăngtơ Alighieri trong “Thần khúc”, v.v, đã cho người ta thấy “hư hư,
thực thực, kỳ ảo, thú vị” (Nam Hoa kinh, chương Thiên hạ) và rốt cục soi thấy
mình rõ hơn trong thực tại. Điều đáng ghi nhận là, Hoàng Xuân Họa đã áp dụng
thủ pháp Parabol này như cuốn tiểu thuyết của ông bắt buộc phải có hình thức
đó, và kết cục, ông đã thuyết phục được người đọc tin vào những gì mình miêu
tả, để có thể cùng độc giả khẳng định giống như nhân vật thái tử Ba Lan trong
kiệt tác sân khấu “Đời là giấc mộng” của Canđêrông: “Một giấc mộng đã là thầy
dậy của ta...”. Người “thầy dậy” quý báu ấy- khi là nhận xét chua chát về thế
gian ngẫm dưới Âm phủ: “Không biết người
ta nhìn thấy năng lực, tài cán đến mức nào của một ông lão trên năm mươi tuổi
chưa học hết cấp phổ thông trung học, đã hưởng lương hưu còn xông ra tranh việc
làm của lớp trẻ đang có trong tay vài bằng đại học, để các cháu phải dấn thân
sang tận xứ Malaysia quét đường, đẩy xe rác, làm Ôsin... Tre cứ không chịu già
còn kẽ nào cho măng mọc? Các vị giáo sư từng dạy dỗ các em cứ tiếc ngẩn tiếc
ngơ cái chất xám trí tuệ các thày mất bao công sức đào tạo bốn, năm năm trời bỏ
phí bỏ hoài; phát buồn cho cái mớ đời nhố nhăng, nhỏ nhen đen bạc giữa cái thế
kỷ gọi là văn minh này”; khi là một sự thật đau lòng về thói giả dối đang
tràn ngập xã hội nhìn từ cõi Trời: “trách
gì bao điều họ báo cáo về trời đều không thực cả; dân trần gian đang vất vả khổ
sở, theo báo cáo của thần linh, thổ địa, ba vợ chồng nhà Táo Quân thì họ đang
sung sướng lắm, nhờ giời họ béo tốt khoẻ mạnh lắm! Trong lúc họ đang lần ăn từng
bữa, ăn độn khoai, sắn, ngô mảnh, bo bo cho thêm đầy dạ!”; khi là một sự đúc kết thâm trầm
và uất hận qua lời người lính Lê dương: “Tao
rất lạ là người Việt chúng mày nói thánh nói tướng như trạng Quỳnh nhưng suốt
đời ăn xổi ở thì, tư duy ngắn cũn ngắn cỡn, thiếu hẳn phần nhìn xa trông rộng,
thằng nào cũng vỗ ngực cho mình là tài, là giỏi, lại chẳng đem tài đem giỏi
giúp cho người dân bớt nghèo khó, toàn bo bo cho riêng mình là tài, là giỏi?”.
Những bức xúc xã hội được thẩm thấu bởi một tâm hồn thi sĩ, một lương tri công
dân trung thực, chúng lại được bộc bạch qua số phận lấm láp mồ hôi & máu,
qua tình huống đời sống đầy kịch tính, qua chi tiết phũ phàng khắc họa đời sống
& nhân vật, khiến sau khi gấp quyển sách lại tôi cảm thấy buồn hơn, đau
hơn, xót hơn, và quan trọng hơn cả là thấm thía một điều: để cõi Trần, cõi
Âm và cõi Trời khỏi biến thành những chốn ghê rợn của ma quỷ hoành hành, cuộc đời này với
những con người cụ thể - trong đó có tôi, cần phải sống khác đi, tử tế hơn,
nhân hậu hơn, có lý trí hơn...
Phải chăng, đó cũng là lý do lớn nhất khiến
ông bạn vong niên hiền lành vui tính của tôi cặm cụi khốn khổ cả hơn chục năm
ròng để cho ra bằng được cuốn tiểu thuyết này? Và tôi có cơ sở để nghĩ rằng ông
không phải tự ti xấu hổ khi bày tác phẩm của mình bên cạnh các đầu sách của
những “đại gia tiểu thuyết” nước ta hiện giờ...
Hà Nội, cuối thu 2012
Mai An Nguyễn Anh Tuấn
(Đạo diễn- Nhà báo – Nhà văn)
